E-Haberler 
İran’da protestoların yoğunlaşması ile birlikte geçen hafta başlayan internet kesintisi 90 saati aşkın bir süredir sürüyor. Uzmanlar, bu kesintinin daha önce görülmemiş en kapsamlı ve sert bilgi akışı engeli olduğunu ifade ediyor. Mobil şebekelerin tamamen devre dışı kalması ile birlikte cep telefonlarında sinyal alınamadığı ve uluslararası aramaların kesildiği gözlemleniyor. Bu durum, haber kuruluşlarının İran’dan sağlıklı bilgi almasını son derece zorlaştırıyor. Normalde already büyük ölçüde iç ağa bağlı olan internet erişimi, bu dönemde ilk kez yetkililer tarafından önemli ölçüde kısıtlandı.
İRAN’DA İNTRANET SİSTEMİ
İntranet, internetin “küçük ve kontrollü” bir versiyonu olarak tanımlanabilir. Bu özel ağlar, bir kurumun veya devletin yalnızca kendi kontrolü altında bulundurduğu ve dış dünyaya kapalı olan ağları ifade ediyor. Kullanıcılar, bu ağların dışında sınırlı erişim imkanına sahipken, devletin izin verdiği VPN’ler aracılığıyla küresel ağa bağlanabilirler. İntranette benzer teknolojiler kullanılsa da, genel internete açık olmuyor ve erişim kimlik, yetki ve kural gibi unsurlarla kısıtlanıyor. Başlangıçta şirketler ve kamu kurumları tarafından güvenli iletişim için kullanılan bu sistem, günümüzde devletler tarafından da vatandaşlar için benimsendi.
ULUSAL BİLGİ AĞI VE KONTROLLÜ ERİŞİM
İran’ın kurduğu intranet sistemine “Ulusal Bilgi Ağı” deniliyor. Bu sistemde internet erişimi farklı katmanlara ayrılır ve kimin hangi sitelere erişebileceği yönetim tarafından belirleniyor. Bu durum, istenmeyen içeriklerin engellenmesini, yavaşlatılmasını veya tamamen kapatılmasını sağlıyor. Böylece devlet, yerli uygulamaları öne çıkarırken, WhatsApp ve Telegram gibi küresel uygulamaların kullanımını sınırlama yoluna gidiyor. Örneğin, İran’da Bale, Snapp, Tapsi ve Digikala gibi yerli uygulamalar popüler hale geliyor ancak uzmanlar, bu uygulamaların yeterli mahremiyet sağlayamayabileceği konusunda endişelerini dile getiriyor.
BEYAZ SIM KARTLAR İLE AYRICALIKLI ERİŞİM
Yetkililere özel olarak verilen “beyaz SIM kartlar”, filtrelenmiş internet erişimi sağlıyor ve halkın ulaşamadığı dış internetle iletişim kurmalarına olanak tanıyor. Bu kartlar, internetin yavaşlatıldığı veya tamamen kesildiği durumlarda bile ayrım gözetmeksizin erişim sağlıyor ve genellikle sansürden daha az etkileniyor. Son kesinti sırasında, halk internetten tamamen uzak kalırken, ülkenin dini lideri Ayetullah Ali Hamaney sosyal medya üzerinden paylaşımlarına devam etti.
KESİNTİ YÖNTEMLERİ VE ETKİLERİ
İran, internet kesintileri için çeşitli yöntemler kullanıyor; bunlar arasında DNS karıştırma, derin içerik filtreleme ve fiziki kesintiler yer alıyor. Elde edilen bilgiler, bugünkü sistemin, önceki kesintilerin aksine saniyeler içinde uygulanabildiğini gösteriyor. Daha önceki dönemlerde, kesintiler için belirli bir süreye ihtiyaç duyulurken, günümüzde bu süreç hızlanmış durumda. Yetkililer, bu gelişmeyi “tek bir kapatma düğmesi” olarak tanımlıyor.
EKONOMİK ETKİLER VE OLASILIKLAR
Son protestolar sırasında Ulusal Bilgi Ağı’nın kapanması nedeniyle İranlıların internet erişimi tamamen kesildi. Bu durum, ekonomik kayıplara yol açabileceği düşünülüyor; önceki yıllardaki kesintilerin saatte yaklaşık 1,5 milyon dolara mal olduğu tahmin ediliyor. İletişim Bakanı, 10 milyondan fazla İranlının geçim kaynağının dijital alana bağlı olduğunu kabul etti.
SON DURUM VE HÜKÜMETİN YAKLAŞIMI
İran’daki internet durumu üzerine gözlem yapan bir dernek, 12 Ocak sabahı başkentte “Ulusal İnternet Üzerinden Erişilebilen Temel Siteler” isimli bir liste yayınladı. Bu liste, yerel arama motorları, navigasyon ve mesajlaşma uygulamalarını içeriyor; ancak SHOMA adlı sistemin kesintisiz çalıştığına dair yeterli veri bulunmamaktadır. Ayrıca, bu durumun hükümetin protestolar öncesi duruma döndürme çabası olup olmadığına dair net bir görüş bulunmuyor.
